PROFILAKTYKA CZERNIAKA

Pracownia Dermatoskopii Cyfrowej,
NZOZ Centrum Profilaktyki i Terapii

 

  Każdy z nas może znaleźć na swojej skórze brązowe znamiona. Są one często nazywane “pieprzykami”. Na ogół zwracamy na nie uwagę przed wakacjami i po powrocie z urlopów. Jednak znamiona są ważne przez cały rok, a przypadki czerniaka stwierdzane są często przypadkowo przy oglądaniu skóry z innych powodów. Nagłaśnianie tego tematu przez media, w ostatnim okresie doprowadziło już do wzrostu zainteresowania w społeczeństwie problemami czerniaka i znamion barwnikowych. Jednak ogólna wiedza na ten temat jest ciągle niedostateczna. Przykładem może być chory, który zgłosił się z prośbą o ocenę czarnej plamy na twarzy. 
Po dokładnym badaniu okazało się, że zmiana jest łagodna. Z wielkimi trudnościami lekarz przekonał pacjenta do rozebrania się. Na plecach ukazała się wtedy zmiana nie budząca żadnych obaw chorego, która po badaniu i późniejszym wycięciu okazała się czerniakiem złośliwym. Na szczęście szybka interwencja chirurgiczna uratowała życie tego chorego. Czerniak bowiem, na wczesnym etapie rozwoju może być w 100% uleczalny.

Znamiona barwnikowe, bo o nich mowa, występują u każdego człowieka. Niektóre są zbudowane z melanocytów - czyli komórek produkujących barwnik – melaninę, inne zaś zbudowane są z tzw. komórek znamionowych. Znamiona mogą być wrodzone lub nabyte. Wrodzone towarzyszą nam od chwili narodzin. Nabyte pojawiają się w ciągu całego życia i nie mamy na to wpływu. Częste opalanie się i wizyty na solarium zwiększają liczbę nowych zmian barwnikowych na skórze i mogą wywoływać pobudzenie w obrębie już istniejących znamion. Znany jest przypadek kobiety, która po długim pobycie w tropikach połączonym z częstymi kąpielami zgłosiła się do lekarza z nowym, szybko powiększającym się znamieniem.

Po profilaktycznym jego usunięciu stwierdzono silne pobudzenie komórek barwnikowych, na szczęście bez cech złośliwości. Znamiona nieprawidłowe spełniają pewne kryteria diagnostyczne pozwalające je odróżnić od zmian prawidłowych. Nawet patrząc okiem nieuzbrojonym zwraca uwagę rozmiar znamienia i jego kolor, równomiernie lub nieregularnie rozłożony barwnik i wygląd brzegu znamienia. Im więcej nieregularności tym bardziej podejrzane jest znamię. Lekarz dotykając skóry może także ocenić szorstkość powierzchni znamienia, co wnosi ważne informacje diagnostyczne. Pod zwykłą lupą znamię daje się lepiej ocenić, ale obecnie stosuje się bardziej skomplikowane – podświetlane aparaty powiększające nazywane dermatoskopami. W powiększeniu 10x można ocenić wiele cech niemożliwych do zaobserwowania gołym okiem.   
Ocenia się : A – asymetrię zmiany (koło, elipsa, całkowita nieregularność), B - brzeg (równomierny, poszarpany, jak wygląda siatka barwnikowa w jego sąsiedztwie), C- kolor (jasno- i ciemnobrązowy, czerwony, szary, białawy, czarny), D - średnica (poniżej lub powyżej 6 mm), E- ewolucję zmiany (co się działo ze znamieniem w ostatnim okresie). Dodatkowo w dermatoskopie widać pewne drobne struktury znamienia : siatkę barwnika, większe kule i małe ziarna pigmentu, ciemnobrązowe smugi, naczynia krwionośne, miejsca zaniku znamienia. Takie cechy nie są możliwe do zaobserwowania nawet przez dużą zwykłą lupę. Każda cecha jest odpowiednio punktowana. Suma punktów wskazuje na konieczność usuwania zmiany lub na możliwość jej pozostawienia. Ważnym elementem jest regularna kontrola dermatoskopowa znamion. 
W krajach tropikalnych nawet co 3 miesiące, u nas co najmniej raz na rok, chyba że lekarz zaleci inaczej. Znamiona opisuje się dokładnie w historii choroby. Jednak porównanie ich obrazu za rok nie jest często możliwe. Pamięć ludzka jest zawodna, a opis niedoskonały. Wtedy pomaga urządzenie zwane dermatoskopem cyfrowym. Pomaga ono w wykonaniu fotografii znamienia w powiększeniu i zapisaniu danych na dysku komputera. Za rok dzięki specjalnemu programowi komputerowemu można obejrzeć nową i stare fotografie tego samego znamienia i porównać czy coś się w nich zmieniło. Dodatkowo nowoczesne programy współpracują z dermatologiem i po analizie obrazu, podpowiadają czy znamię jest łagodne czy złośliwe.

 

 Dr n.med.Andrzej Szmurło, specjalista II stopnia, dermatolog-wenerolog

 

 

Pracownia Dermatoskopii Cyfrowej,
NZOZ Centrum Profilaktyki i Terapii

tel/fax. (22) 659-46-27, tel. (22) 824-79-51